Uroda.com / Artykuły / Muzyka i taniec w Afryce

Artykuły

Muzyka i taniec w Afryce

2013-11-06


Tradycyjna muzyka afrykańska zwykle nie jest określana jako sztuka kontemplacyjna. Uważa się ją raczej za funkcjonalną. Muzyka funkcjonalna wyrosła z rytuału, pracy bądź zabawy, jest motywowana zewnętrznie.

Autor: Marcin Urzędowski



Muzyka związana jest ze wszystkimi dziedzinami życia: z pracą, odpoczynkiem, walką, świętowaniem, ucztowaniem, oczekiwaniem czy podróżą. Analiza tradycyjnej muzyki afrykańskiej nie może być w pełni zrozumiała, jeśli nie uwzględnia społecznego czy też „pozamuzycznego” kontekstu, musi zawsze brać pod uwagę konkretną czynność, do której muzyka jest przypisana. Niemniej, przy każdym uważnym słuchaniu przekonamy się, że tradycyjni wykonawcy afrykańscy tkają sieci znaczeń wokół muzycznego obiektu, ustanawiając go na nowo z każdym kolejnym wykonaniem. Słuchanie oraz odbiór muzyki afrykańskiej są w poglądach teoretycznych ciągle uzasadniane jej związkami z tańcem. Gerhard Kubik twierdził, że muzyka afrykańska stanowi „system ruchomy”. W swej książce “Teoria afrykańskiej muzyki” wywodził, że fizyczna realizacja rozmaitych wzorców muzycznych jest równie ważna jak sama ścieżka dźwiękowa.

Kolejnym elementem, niezwykle istotnym do zrozumienia istoty muzyki afrykańskiej jest świadomość, że muzykę afrykańską traktować należy na równi z językami. Innymi słowy, muzykę tę należy rozważać na poziomie języka muzycznego, uzewnętrznionego w rozmaitych kompozycjach, oraz na poziomie uzupełnionym przez język werbalny. W istocie lingwistyczny i metalingwistyczny wymiar kompozycji afrykańskich są ze sobą tak splecione, że ich rozdzielenie wydaje się niemożliwe.

Teksty, gra na instrumentach, taniec, są kontynuacją stałych tradycji społecznych. Wszystko tam jest komunikatem, przekazem, mową dźwięków i gestów. Jest to efektem wysoce muzycznej natury afrykańskich języków tonalnych. W takim więc stopniu, w jakim rytm i ton mowy stanowią definiujące cechy języka naturalnego, afrykańskie języki można określić jako muzykę. Afrykański pomysł projektowania i używania instrumentów muzycznych do przekazywania treści mówionego języka ludzkiego ma swoje logiczne przedłużenie w kodowanym języku tańca. W większości kultur Afryki taniec jest postrzegany i rozwijany jako niewerbalne medium za pomocą którego widzialne i namacalne stają się opowieści i metafory kultury.

W tańcu uzewnętrzniają się stany psychiczne zbiorowości, tańce przedstawiają mity sakralne, ilustrują praktyczną wiedzę danej zbiorowości, ujawniają tajemnice plemienne, bądź też są opisem wydarzeń. Przebieg oraz prezentacja tańca w Afryce zawiera w sobie wyjątkową poezję ciała, wizualnie artykułowaną w postaci harmonizowanych całości zawierających treści artystyczne, eurytmię i przedstawieniowe treści merytoryczne. Taniec może stanowić wizualną ekspresję języka mówionego w takim samym sensie, w jakim bębnienie jest traktowane jako foniczne tekstualizowanie mowy.

Pośród afrykańskich sztuk przedstawieniowych każde wykonanie znanego tańca o sformalizowanej lub idiosynkratycznej choreografii, jak w tańcach masowych, stanowi zarówno artystyczno-estetyczne doświadczenie, jak i okolicznościowy przekaz kulturowych znaczeń. Literatura utrwaliła utarte przekonanie o biologicznym uwarunkowaniu odmienności muzyki czy tańca afrykańskiego. Wskazywałaby na to umiejętność stałego utrzymywania rozdzielności ruchu - to jest na fakt, że muzycy czy tancerze z Afryki mogą jednocześnie grać lub tańczyć w wielu różnych rytmach. Trzeba przy tym pamiętać, że zachowania taneczne są naturalnym odruchem Afrykańczyka, manifestacją stosunku do aktualnej sytuacji. Tę odmienność reakcji ruchowych obserwowanych u mieszkańców Afryki można tłumaczyć stałym kultywowaniem określonego typu zachowań muzyczno-tanecznych, te zaś od wielu pokoleń przekazywane były dzieciom przez matki, co rozpoczynało się już w stanie prenatalnym.

Istotą muzyki i tańca afrykańskiego jest przeznaczenie do grupowego wykonania i do zamanifestowania wspólnoty i integracji grupy. Muzyka i taniec stanowią bowiem podstawę komunikacji społecznej. Muzyka jest zbiorową konfrontacją różnych stanowisk kierowanych i koordynowanych przez wybrane osoby wyznaczone do pełnienia określonych funkcji. Jest to zatem akt zinstytucjonalizowany. Można posłużyć się metaforą, że muzyka Afryki jest wielką debatą społeczną, w której uczestniczą także tancerze. Podstawę dialogu stanowi wymienność „pytań” i „odpowiedzi” pomiędzy korespondującymi ze sobą grupami. Ogotemmeli – sędziwy myśliwy ludu Dogonów zwykł mawiać: Być nagim – to być pozbawionym słowa. Idąc dalej, zaryzykowałbym stwierdzenie, że być nagim, to być także pozbawionym muzyki i tańca.

A gdy uświadomimy sobie że Afryka jest kolebką ludzkości, że w każdym z nas tkwi zakorzeniony pierwotny rytm, który w natłoku cywilizacyjnych uwarunkowań niestety zanika, wówczas pierwotna muzyka nabiera zupełnie nowego znaczenia. Jak mawiał Ogotemmeli : Mówiąc o tancerzach w maskach, mam na myśli cały świat. I kiedy tańczą na publicznym placu ich ruch wskazuje kierunek, w którym zmierza świat; tańczą system świata. W ten sposób całość zespołu muzycznego, grupy tancerzy i głównego placu jest wizerunkiem kuźni rytmizującej ruch świata. Starzy mistrzowie gry i tańca dodają: Wykonaniu należy oddać się całkowicie! Należy tak silnie bić w bęben, by pękła skóra, tańczyć tak, by w ziemi powstały dziury.


Pasjonuje Cię muzyka i kultura Afryki?
Koniecznie odwiedź:
https://www.facebook.com/tamtamitutu.drums



Ocena: 50

Komentarze (1)

 

  • 2013-11-06 17:56:35
    Marcin Urzędowski
    :) Mam nadzieję,że jest to jeden z wielu artykułów, które będzie mi dane dla Was napisać ;) Nastepny będzie o kolorze i pierwotnych modyfikacjach ciała w Afryce :)
    IP: 178.37.99.227
do góry strony